GRI nedir? Sürdürülebilirlik raporlamasına nereden başlanır?

GRI, şirketlerin ekonomi, çevre ve insanlar üzerindeki etkilerini açıklamasına yönelik küresel bir sürdürülebilirlik raporlama standartları sistemidir. Adı, Global Reporting Initiative ifadesinin kısaltmasıdır. Standartları geliştirme ve onaylama sorumluluğu, GRI bünyesinde bağımsız faaliyet gösteren Global Sustainability Standards Board’a (GSSB) aittir. [1] [9]

Bir raporun sonundaki GRI içerik indeksi, açıklamaların nerede bulunduğunu gösterir. Raporu değerlendirirken bu indeksi kullanım beyanı, standart sürümü ve açıklamaların içeriğiyle birlikte okuyun.

GRI’nin kuruluşu, 1989 Exxon Valdez petrol sızıntısının ardından şirketlerin çevresel etkilerine ilişkin hesap verebilirlik çağrısının güçlenmesine dayanır. CERES ve Tellus Institute’un çalışmalarıyla şekillenen girişim, Eylül 1997’de Boston’da Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNEP) katkısıyla kuruldu. Çevresel raporlama çerçevesi zamanla ekonomik ve sosyal etkileri de kapsadı; ilk GRI Kılavuzları 2000’de yayımlandı. Bugün GRI Standartları bu birikimi evrensel, sektör ve konu standartlarından oluşan modüler bir yapıda sürdürüyor. [2]

GRI hangi soruya cevap verir?

GRI’nin odağında kuruluşun ekonomi, çevre ve insanlar üzerindeki en önemli etkileri vardır. İnsan hakları da bu kapsamın içindedir. Faaliyetlerin ve iş ilişkilerinin yol açtığı olumlu veya olumsuz, fiili veya potansiyel etkiler değerlendirilir. [1]

Bu bakış, şirketin yalnızca kendi maliyetini anlatmasından farklıdır. Örneğin su kullanımı incelenirken faturanın tutarı yanında yerel su kaynakları ve etkilenen topluluklar da değerlendirmeye girer. Etkinin nasıl yönetildiği ve hangi kanıtlarla izlendiği raporun parçasıdır.

Standartlar üç bölümde birlikte çalışır

GRI’ye uygun raporlamada, uygulanabilir sektör standartlarının kullanılması da değerlendirmeye dahildir. Bir standardın yayımlanmış olmasıyla ilgili rapor için geçerli hale gelmesi aynı şey değildir; kapsam ve yürürlük tarihi kontrol edilmelidir. Sektör standardındaki bir konunun önemli bulunmaması halinde gerekli gerekçe de kaydedilir. [1]

Şirketlerin en sık sorduğu ilk konu sektör standardıdır. 2026 itibarıyla yayımlanmış ve yürürlükte olan sektör standartları petrol ve gaz için GRI 11, kömür için GRI 12, tarım, su ürünleri yetiştiriciliği ve balıkçılık için GRI 13, madencilik için GRI 14’tür. Savunma sanayii için ayrı bir GRI sektör standardı yayımlanmış değil. Bankacılık için GRI 16 ve sermaye piyasaları için GRI 17 onaylanmış metin olarak yayımlandı; bu standartlar 1 Ocak 2029’dan itibaren yayımlanan raporlara uygulanacak. [12] [13] [14]

Konu seçimini yalnızca faaliyet etiketi belirlemez. Örneğin bir yazılım şirketinde veri merkezleri, elektrik tedariki, tesis konumu ve değer zinciri su veya enerji etkilerinin önemini değiştirebilir.

Önemlilik analizi neden rapordan önce gelir?

GRI 3’te önemli konular, kuruluşun en önemli etkilerini temsil eden konulardır. İşletme bağlamı, faaliyetler, iş ilişkileri ve ilgili paydaş görüşleri değerlendirmeyi besler. Konu sayısını baştan sabit bir aralığa indirmek yerine, etkilerin önemini belirleyen gerekçeleri ortaya koymak gerekir. [3]

Paydaş anketi bu çalışmaya katkı sağlayabilir; fakat tek başına bir puanlama tablosu, etki değerlendirmesinin yerini tutmaz. Örneğin ciddi bir olumsuz etkinin, anket katılımcılarının gündeminde az yer bulduğu için dışarıda bırakılmaması gerekir. Seçilen ve seçilmeyen konuların gerekçesini izlenebilir tutun. [3]

GRI ile TSRS birbirinin yerine geçer mi?

Hayır. Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS) ile GRI’nin bilgi odağı farklıdır. GRI etki önemliliğine odaklanır. TSRS ise yatırımcıların ve kredi verenlerin kaynak sağlama kararlarını etkileyebilecek sürdürülebilirlikle ilgili finansal bilgilere odaklanır. Bu ayrım, iki çerçevede ortak veri kullanılmasına engel değildir. [1] [10]

GRI ve TSRS farklı raporlama çerçeveleridir; GRI kullanımı TSRS kapsam değerlendirmesinin yerini tutmaz. TSRS yükümlülüğü şirketin ilgili işletme grubunda olup olmadığına ve geçerli kapsam hükümlerine göre ayrıca değerlendirilir. Ayrıntılar için TSRS kapsamı ve güncel eşikler yazımızı inceleyebilirsiniz.

Etki önemliliği ile finansal önemliliği birlikte değerlendirebilirsiniz. Raporunuzda her çerçevenin kapsamını, kullandığınız yöntemi ve ulaştığınız sonuçları ayrı ve açık biçimde gösterin.

Uygun raporlama ile atıfta bulunarak raporlama arasındaki fark

Uygun raporlama (in accordance with), GRI Standartlarına uygun raporlamadır ve GRI 1’in 3’üncü bölümündeki dokuz gerekliliğin tamamının karşılanmasını gerektirir. Atıfta bulunarak raporlama (with reference to) ise seçilmiş standart ve açıklamalardan yararlanılan yoldur. Bu seçenekte içerik indeksi yayımlanır, kullanım beyanı verilir ve GRI bilgilendirilir. [1]

Raporunuzda kullandığınız beyan yolunu ve bu yola göre hazırlanan içerik indeksini açıkça belirtin.

1. Raporlama ilkelerini uygulayın.
2. GRI 2 genel açıklamalarını raporlayın.
3. Önemli konuları belirleyin.
4. GRI 3 açıklamalarını raporlayın.
5. Her önemli konu için ilgili konu standardı açıklamalarını ele alın.
6. İzin verilen durumlarda eksik bırakma gerekçelerini açıklayın.
7. GRI içerik indeksini yayımlayın.
8. Uygun kullanım beyanını verin.
9. GRI’yi bilgilendirin.

Bu liste GRI 1’in uygun raporlama gerekliliklerini özetler. Eksik bırakma gerekçeleri yalnızca standartta izin verilen açıklamalara uygulanır. GRI 2’deki 2-1 ile 2-5 ve GRI 3’teki 3-1 ile 3-2 açıklamaları raporlanmalıdır. [1] Rapor yayımlandıktan sonra GRI’nin kayıt sayfasındaki bildirim adımını tamamlayın. [8]

2026 ve 2027 geçişinde hangi sürümler kontrol edilmeli?

Raporlama döneminin yılı ile standardın uygulanacağı yayım tarihi birbirine karıştırılmamalıdır. Örneğin önceki yılın verilerini içeren bir rapor, yeni standardın uygulanmaya başladığı tarihten sonra yayımlanabilir.

Tarihler, ilgili standartların yayım ve geçiş hükümleriyle birlikte okunmalıdır. GRI 102 için “GRI 305’in tamamı kaldırılıyor” demek doğru bir özet değildir. Erken uygulama tercihleri ve kullanılan sürüm, içerik indeksinde açık olmalıdır. [4] [5] [6]

GRI raporu onaylanmış veya denetlenmiş rapor demek mi?

Size “GRI onaylı rapor” adıyla bir hizmet önerilirse, kapsamı dikkatle okuyun. GRI’nin 2026 Alignment Check hizmeti, raporun tamamını onaylamaz veya bilgilerin doğruluğuna güvence vermez; içerik indeksi ve standartlarla uyum gibi belirli unsurları inceler. [7]

GRI 2-5, kuruluşun dış güvence arama politika ve uygulamalarını açıklamasını ister. Güvence alınmışsa kapsamı, kullanılan standart, güvence düzeyi, sınırlamalar ve sağlayıcıyla ilişki açıklanır. Raporun güvence durumu; sağlayıcı, kapsam, standart, güvence düzeyi ve varsa sınırlamalarla birlikte açıklanır. İlgili mevzuat veya sözleşme koşulları da ayrıca gözden geçirilir. [11]

İlk rapor için nereden başlamalısınız?

• Raporun sınırını belirleyin. Şirketleri, tesisleri, veri dönemini ve iş ilişkilerini netleştirin.
• Etkileri inceleyin. Yalnızca kolay ölçülen veya olumlu konularla başlamayın. Önemli konuların seçimini gerekçelendirin.
• Bir veri sorumluluğu tablosu kurun. Her açıklama için kaynak belgeyi, yöntemi, sorumluyu ve eksik bilgiyi kaydedin.
• İçerik indeksini sona bırakmayın. Açıklama kodlarını taslak metin ve kanıt kayıtlarıyla eşleştirin.
• Beyan ve sürüm kontrolü yapın. Kullanılan standartların tarihini, raporlama yolunu ve varsa eksik bırakma gerekçelerini gözden geçirin.

Acolveta, GRI hazırlığında önemli konuların değerlendirilmesi, veri düzeninin kurulması, içerik indeksinin hazırlanması ve raporlama öncesi eksiklerin belirlenmesi için danışmanlık verir. Güvence denetimi yapmaz. Raporlama danışmanlığı hizmetimizi ve eksiklik analizi yaklaşımını inceleyebilirsiniz.

GRI raporlama hazırlığı için görüşme talep et