Yeşil borçlanma araçlarında dış değerlendirme nasıl seçilir?

Yeşil tahvil veya kira sertifikası hazırlığında ilk soru, hangi dış değerlendirme hizmetinin ne zaman alınacağıdır. Çerçeve belgesinin incelenmesi, fon kullanımının doğrulanması ve uluslararası bir etiketin koşullarının değerlendirilmesi aynı iş değildir. Hizmetleri doğru ayırmak, hem bütçenin hem de ihraç takviminin baştan kurulmasını sağlar.

Sermaye Piyasası Kurulunun (SPK) Ağustos 2026’da kabul ettiği Yeşil, Sürdürülebilir ve Sosyal Sermaye Piyasası Araçları Rehberi, yurt içi ihraçlarda dış değerlendirme hizmetlerini ikinci taraf görüşü ve doğrulama olarak belirliyor. Rehberdeki Türkiye hükümleriyle uluslararası piyasa uygulamalarını ayırmak gerekir. Yurt içi hizmet türlerinin dayanağı Bölüm II(b) ve V.1’dir. [1]

Önce hangi düzenlemenin uygulanacağını belirleyin

İhraç hazırlığında üç bilgiyi aynı dosyada netleştirin. İşlem yurt içinde mi yurt dışında mı yapılacak, hangi sermaye piyasası aracı kullanılacak ve fonun kullanım amacı ne olacak? Bu bilgiler belirlenmeden dış değerlendirme tekliflerini yalnızca fiyatlarına göre karşılaştırmak yanıltıcı olabilir.

Rehber, yeşil projelerin yanında sosyal projeleri de kapsar. Temel hizmetlere erişim, erişilebilir barınma ve istihdam yaratma projeleri, Bölüm IV.1.2’deki örnekler arasındadır. Sosyal projede hedef kitlenin de belirlenmesi gerekir. [3]

Tablo, yurt içi ihraçlarda rehberin tanımladığı iki dış değerlendirme hizmetini gösterir. Sertifikasyon ve puanlama bu hizmetlerin yerine kullanılamaz. [3]

İkinci taraf görüşü çerçeve belgesini nasıl inceler?

İkinci taraf görüşü, İngilizce Second Party Opinion ifadesinin karşılığıdır ve SPO kısaltmasıyla da kullanılır. İhraç ve çerçeve belgesinin rehberle uyumunu inceler. Finansmanın kullanılacağı proje türleri ile beklenen çevresel ve sosyal faydalar da değerlendirmede ele alınabilir. [3]

İkinci taraf görüşü zorunludur. Bölüm III’ün (iii) bendi görüş alınmasını gerektirir. Aynı bölümdeki numarasız başvuru paragrafına göre çerçeve belgesi ve rehberle uyumuna ilişkin ikinci taraf görüşü, diğer belgelerle birlikte ihraç tavanına ilişkin ihraç belgesi veya izahname onay başvurusu sırasında Kurula iletilir. Kurul onayından sonra bu belgeler, onaylı ihraç belgesi veya izahnameyle birlikte ihraççının internet sitesinde ve Kamuyu Aydınlatma Platformunda (KAP) açıklanır. [3]

Hazırlık dosyanızda proje seçiminin gerekçesi, fonun izleneceği yöntem ve raporlama sorumluları açık olmalı. Örneğin “enerji verimliliği yatırımı” ifadesi tek başına yeterli bir açıklama oluşturmaz. Yatırımın başlangıç durumu, hedefi, hesap yöntemi ve kullanılacak belgeler birlikte sunulduğunda incelemenin dayanağı netleşir.

SPK rehberine göre görüşü veren kuruluş, çerçeve belgesi hazırlığı için danışmanlık alınan kuruluştan bağımsız olmalıdır. Bu bağımsızlık koşulu Bölüm V.1’de yer alır. Bölüm V.3 ayrıca çerçeve belgesi danışmanlığı alınan kuruluştan dış değerlendirme alınamayacağını düzenler. [3]

Doğrulama hangi kaydı test eder?

Doğrulama, fon kullanımının ve ilgili dahili izleme yönteminin rehbere uyumuna ilişkin güvence veya tasdik sağlar. Güncel rehberde nihai fon kullanım raporunun ve izleme yönteminin doğrulanması zorunludur. Bölüm IV.4.1.1’e göre nihai fon kullanım raporu ve bu rapora ilişkin doğrulama görüşü, fonun tamamının kullanılmasını takip eden üç ay içinde yayımlanır. Görüş, ihraççının internet sitesinde ve KAP’ta kamuya açıklanır. Bölüm II(ç), doğrulamayı sermaye piyasalarında bağımsız denetime yetkili kuruluşların verdiği hizmet olarak tanımlar. [3]

Bu aşamaya hazırlanmak için tahsis edilen tutarı proje koduyla, harcama belgesiyle ve ödeme kaydıyla eşleştirin. Fonun kullanılmayan kısmını, yeniden finansmanı ve proje değişikliklerini ayrı izleyin. Değerlendiricinin yalnızca rapordaki toplamı değil, bu toplamın hangi kayıtlardan üretildiğini de takip edebilmesi gerekir.

Fon kullanım raporu ile etki raporunu ayırın. Bölüm IV.4.2’ye göre aynı ihraç tavanı kapsamında yapılan ihraçlardan elde edilen fonun tamamı kullanıldıktan sonra etki raporu hazırlanması ve açıklanması zorunludur. Ancak Bölüm IV.4.2.1, bu raporun dış değerlendirmesini isteğe bağlı bırakır. Etki raporu ve varsa dış değerlendirme görüşü, fonun tamamının kullanılmasını takip eden üç ay içinde yayımlanır. Fon kullanım raporu ile etki raporu tek belgede birleştirilebilir. [3]

Bölüm IV.4.1 ayrıca fon kullanım raporunun ilk tertip ihraç tarihinden başlayarak fonun tamamı kullanılana kadar asgari yılda bir açıklanmasını gerektirir. Önemli değerlendirilen gelişmelerden sonra azami altı hafta içinde revize rapor yayımlanır. Bu ara raporlama takvimi, nihai rapor için öngörülen üç aylık süreden ayrıdır. [3]

Uluslararası uygulama: ICMA Guidelines for External Reviews, Haziran 2026

Sertifikasyon, aracı veya ilgili çerçeveyi tanımlanmış bir standardın ya da etiketin kriterlerine göre değerlendirmeye bağlar. Puanlama ise kullanılan metodolojiye göre bir performans veya hedef değerlendirmesi sunabilir. Talep edilecek çıktı, yatırımcı beklentisi ve işlemin esas aldığı standartla eşleştirilmelidir. [2]

ICMA’nın 2026 rehberi ihraç öncesinde ikinci taraf görüşü, sertifikasyon ve güvence çalışmalarını; ihraç sonrasında inceleme, doğrulama ve güncellenmiş ikinci taraf görüşünü ayrı ele alıyor. Kuruluş düzeyindeki hedef ve plan değerlendirmelerinin kapsamı da ayrıca açıklanıyor. Bu nedenle uluslararası hizmetleri de değişmeyen dört kutudan oluşan bir liste gibi sunmak yerine, amaç ve zamanlamasına göre seçmek daha yararlıdır. [2]

Yüksek bir çevresel değerlendirme sonucu, borcun geri ödenme kapasitesi hakkında tek başına sonuç vermez. Aynı şekilde kredi notu da bir projenin yeşil etiket kriterlerini sağladığını tek başına göstermez. İki değerlendirmeyi farklı sorulara cevap veren çıktılar olarak okuyun.

Değerlendirici seçerken hangi belgeleri isteyin?

Hizmet teklifinde yalnızca rapor adının yazması yeterli değildir. Aşağıdaki kontrol soruları, teklifleri aynı kapsam üzerinden karşılaştırmanıza yardımcı olur.

• Yetkinlik ve uygunluk Kuruluşun ilgili hizmet için gerekli uzmanlığı ve SPK rehberi kapsamındaki uygunluğu nasıl belgeleniyor?
• Bağımsızlık Çerçeve danışmanlığıyla değerlendirme arasındaki ayrım nasıl kuruluyor?
• İnceleme sınırı Hangi projeler, dönemler, şirketler ve veri kaynakları rapora dahil?
• Yöntem ve kanıt Hangi kriter uygulanıyor, hangi kayıtlar örnekleniyor, veri eksikliği nasıl ele alınıyor?
• Çıktı ve takvim Rapor hangi biçimde teslim edilecek ve hangi yayımlama tarihine yetişecek?
• Güncelleme Proje veya çerçeve değiştiğinde ek inceleme nasıl planlanacak?

Bölüm V.2’deki kuruluş gruplarında yer almak tek başına yeterli değildir. Teknik yeterlik, uzmanlık ve donanımı gösteren belgeler Kurula sunulmalı ve Kurul hizmet verilmesini uygun görmelidir. Doğrulama hizmeti için Bölüm II(ç)’deki bağımsız denetim yetkisi tanımı da dikkate alınır. [3]

Bölüm V.3, doğruluk ve dürüstlük, nesnellik, mesleki yetkinlik ve özen ile gizlilik ilkelerini sıralar. Doğrulama hizmeti verenlerin asgari olarak Kamu Gözetimi Kurumunun (KGK) Bağımsız Denetçiler İçin Etik Kurallarının 4B Kısmına uyması gerekir. Aynı bölüm, sürdürülebilir güvence denetimi standartları yürürlüğe girene kadar GDS 3000’e uyumu öngörür. Bu, rehberdeki geçiş koşuludur. [3]

Kuruluşun uygun organizasyon ve iş süreçlerine, hizmetle uyumlu yeterli sayıda nitelikli çalışana ve mesleki sorumluluk sigortasına sahip olması gerekir. Bölüm V.3 rapor için şu asgari bilgileri ister. [3]

1. Raporun amacı, kapsamı ve kuruluşun yetkinliği.
2. İlgili strateji, standart, risk ve etkileri değerlendirme uzmanlığına ilişkin referanslar.
3. Bağımsızlık ve çıkar çatışması politikasına ilişkin beyan.
4. Kullanılan tanımlar, analitik yaklaşım veya metodoloji.
5. Varsa sınırlamalarıyla birlikte rapor sonucu.
6. Hazırlayan kuruluşun unvanı ile hazırlayanların adı, soyadı, görevi ve imzası.

Aynı çerçevede tek hizmet kuralı devam ediyor. Bölüm V.3’e göre bir kuruluş, aynı ihraççının aynı çerçeve belgesi kapsamındaki ihraçlarında rehberdeki dış değerlendirme hizmetlerinden yalnızca birini verebilir. Farklı çerçeve belgelerinde birden fazla hizmet türü verilebilir. Bu nedenle aynı çerçeve için ikinci taraf görüşü ve doğrulama görevlerini ayrı kuruluşlarla planlayın. [3]

İhraç takvimini üç aşamada kurun

İlk görüşmede bir belge matrisi oluşturun. Her belge için sahibi, veri dönemi, son teslim tarihi ve değerlendirme aşamasını kaydedin. Böylece aynı bilginin farklı ekiplerden farklı biçimlerde istenmesini ve önemli kayıtların rapor tarihine kadar beklemesini azaltabilirsiniz.

İşlem yurt dışında yapılacaksa rehberin yurt dışı ihraçlara ilişkin hükümlerini ve esas alınan yabancı standardı ayrıca inceleyin. Yurt içi hizmet sınıflandırmasını bütün pazarlara otomatik uygulamak yerine işlem özelindeki başvuru ve açıklama şartlarını belirleyin. [3]

Kurul ücretinde yüzde 50 indirim

SPK’nın 13 Ağustos 2026 basın duyurusuna göre iki rehber kapsamındaki ihraçlarda ilgili mevzuat uyarınca alınacak Kurul ücretleri yüzde 50 indirimlidir. Kira sertifikalarında bu indirim, 24 Haziran 2016 tarihli 20/710 sayılı kararla sağlanan indirime ek olarak uygulanır. İndirim bütün ihraç giderlerine değil, Kurul ücretlerine ilişkindir. Bu bilginin dayanağı rehberin bir maddesi değil, i-SPK 128.29 sayılı ilke kararını açıklayan basın duyurusudur. [1]

Acolveta hazırlık sürecinde nasıl destek olur?

Acolveta, çerçeve belgesi için veri hazırlığı, proje ve fon kullanım kayıtlarının düzenlenmesi, etki göstergelerinin tanımlanması ve bağımsız değerlendirme öncesindeki eksiklerin belirlenmesi konularında danışmanlık verir. Acolveta güvence denetimi yapmaz ve bu çalışmada dış değerlendirici olarak görev almaz. Danışmanlık verdiğimiz çerçevenin dış değerlendirmesi başka bir kuruluş tarafından yapılır. Dış değerlendirme ve güvence denetimi öncesindeki hazırlık danışmanlığı ile bağımsız inceleme sorumluluğu ayrı tutulur.

Finansman yolunu seçmek için sanayici için yeşil kira sertifikası yazısını, proje dosyasını hazırlamak için Yeşil Finans Hazırlık Rehberi sayfasını inceleyebilirsiniz. Dış değerlendirme öncesi hazırlık talep et