TR ETS (Eski MRV) Verileri AB SKDM Beyanı İçin Yeterli mi?

Türkiye’nin sera gazı emisyonlarının izlenmesi, raporlanması ve doğrulanması altyapısı 7552 sayılı İklim Kanunu ile Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği çerçevesinde yeni bir döneme girmiştir. 27 Ağustos 2026 tarihli ve 33353 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği, 17 Mayıs 2014 tarihli Sera Gazı Emisyonlarının Takibi Hakkında Yönetmeliği yürürlükten kaldırmıştır. Yeni düzenleme, izleme-raporlama-doğrulama (MRV/İRD) sürecini TR ETS uygulamasıyla birlikte ele alır.

AB’ye SKDM kapsamındaki ürünleri satan Türkiye’deki üreticiler için asıl operasyonel soru şudur: Ulusal sistemde toplanmış ve doğrulanmış tesis verileri, AB’deki alıcının SKDM beyanında doğrudan kullanılabilir mi?

Önce kapsam: Her tesis ve ürün aynı yükümlülükte değil

Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği, Ek-1’de sayılan faaliyetlerden kaynaklanan emisyonların izlenmesi, raporlanması ve doğrulanmasına ilişkin hükümler içerir. Bununla birlikte ETS kapsamı, yönetmeliğin 5’inci maddesindeki faaliyet ve tesis koşullarıyla belirlenir; “her sanayi tesisi” şeklinde genellenemez. Yönetmelik ayrıca araştırma-geliştirme/test faaliyetlerini, münhasıran biyokütle kullanan tesis ve tesis bölümlerini ve askeri unsurları kapsam dışında bırakır. Bir tesisin TR ETS kapsamında olup olmadığı faaliyet, kurulu kapasite/emisyon kategorisi ve ilgili ekler üzerinden ayrıca kontrol edilmelidir.

SKDM kapsamı da tesis bazında değil, AB mevzuatının Ek I’inde tanımlı mal ve ilgili CN kodları bazında değerlendirilir. Bu nedenle tesis TR ETS’ye tabi olsa bile her ürünü SKDM kapsamında olmayabilir; tersi durumda SKDM kapsamındaki ürünün verisi, yalnızca genel tesis toplamından çıkarılamaz.

TR ETS ile SKDM arasındaki temel farklar

Aşağıdaki özet, iki sistemin hangi amaçla hangi veriyi kullandığını gösterir. Gerçek hesapta ürün kodu, üretim prosesi ve güncel uygulama metodolojisi esas alınmalıdır.

TR ETS verisi SKDM hesabına neden tek başına yetmez?

1. Tesis toplamı ile ürün emisyonu aynı ölçü değildir

TR ETS’de izleme ve doğrulama, ilgili tesisin yıllık emisyon raporu ve onaylı izleme planı çevresinde yürür. SKDM’de ise yetkili beyan sahibinin AB’ye ithal edilen belirli mallar için gömülü emisyonları hesaplaması ve beyan etmesi gerekir. Tesis toplamının ürünlere, üretim süreçlerine ve faaliyet seviyelerine tutarlı biçimde dağıtılması gerekir.

2. Öncül maddeler ve üretim rotası ayrı izlenir

SKDM metodolojisi, ilgili ürünlerin üretiminde kullanılan öncül girdilerin emisyonlarını ve raporlama dönemlerini dikkate alır. Bu veriler tesisin doğrudan emisyon toplamında görünmeyebilir. Girdi miktarı, tedarikçi/tesis bilgisi, ilgili döneme ait emisyon verisi ve doğrulama kanıtı ürün hesabı için ayrı izlenmelidir.

3. Ortak enerji ve emisyonlar gerekçeli biçimde paylaştırılır

Aynı tesiste farklı ürünler veya prosesler birlikte çalışıyorsa ortak yakıt, ısı, elektrik ve proses kaynaklarının uygun üretim süreçlerine atfedilmesi gerekir. SKDM’nin hesaplama düzenlemesi izleme metodolojisi, üretim süreçleri ve atıf kuralları tanımlar. Ulusal rapordaki tek bir toplam değer, bu dağıtımın nasıl yapıldığını tek başına göstermez.

4. Dolaylı emisyonların SKDM’deki ele alınışı farklılaşabilir

TR ETS raporundaki sınırlar ile SKDM kapsamında ürün için hesaplanması gereken doğrudan ve uygulanabilir olduğu durumlarda dolaylı emisyon unsurları aynı olmayabilir. Elektrik tüketimi, emisyon faktörü ve veri kaynağı, ilgili mal kategorisi ve AB mevzuatındaki yöntemle uyumlu biçimde ele alınmalıdır. Ürün örnekleri üzerinden genelleme yapmak yerine her ürünün güncel kuralı kontrol edilmelidir.

TR ETS pilot takvimi: “2026’da teslim yok” ne anlama geliyor?

Pilot dönemin kapsamı ve süresi, 7552 sayılı İklim Kanunu Geçici m.1 ve Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği Geçici m.1 uyarınca Karbon Piyasası Kurulu tarafından belirlenir. Kurulun KPK/2026/1 kararı pilot dönemi 2026 ve 2027 sistem yılları olarak belirlemiş; 30 Eylül 2026 tarihli ve 18626 sayılı Olur ile yayımlanan Usul ve Esaslar bu kararın uygulama ayrıntılarını düzenlemiştir.[2][5] 2026 sistem yılında raporlama yapılır; tahsisat teslim yükümlülüğü ilk kez 2027 sistem yılı emisyonları için başlar. Dolayısıyla 2026 için olağan tahsisat teslimi bulunmaması, 2026 verisinin önemsiz olduğu veya raporlama/doğrulama yükümlülüğünün olmadığı anlamına gelmez.

Pilot dönemde 2027 için ücretsiz tahsisat oranı kıyas yöntemiyle %100 olarak belirlenmiştir. Bu oran, her tesisin gerçekleşen tüm emisyonlarının kesin olarak ücretsiz tahsisatla karşılanacağı veya herkes için fiilen ödenen karbon fiyatının sıfır olacağı garantisi değildir. Tahsisat hesabı alt tesis faaliyet seviyesi ve kıyas değerleri gibi parametrelere bağlıdır. Bu yüzden SKDM Madde 9 indirimi açısından “TR ETS’ye tabi olmak” veya ücretsiz tahsisat almak, kendi başına karbon fiyatı ödemiş olmak sayılmaz.

Plan, yaptırım ve kayıt süreleri: TR ETS Yönetmeliği Geçici m.3(1), pilot tesislerin ilk İzleme Metodolojisi Planını yönetmeliğin yürürlüğünden itibaren iki ay içinde sunmasını öngörür; süre altı aya kadar uzatılabilir. İlk süre 27 Ekim 2026 iken, Başkanlığın 13 Ekim 2026 tarihli ve 18814 sayılı Olur’una ilişkin duyuruyla 27 Ocak 2027’ye uzatılmıştır. Yönetmelik m.35(1)(a), doğrulanmış emisyon raporunu süresinde sunmama için şu tutarları düzenler: Kategori A 627.450 TL; Kategori B’de yıllık emisyonu 50.000 tonu aşan ve 250.000 tona kadar olan tesisler 1.254.900 TL, 250.000 tonu aşan ve 500.000 tona kadar olanlar 2.509.800 TL; Kategori C’de 500.000 tonu aşan ve 2.000.000 tona kadar olanlar 4.392.150 TL, 2.000.000 tonu aşanlar 6.274.500 TL. ETS kapsamındaki işletmelerde bu bent tutarları iki kat uygulanır (m.35(1)(b)). İşletmeler ilgili tüm verilerini ve bilgi kayıtlarını en az 10 yıl saklar (m.37). Tutarlar ve kapsam, uygulama tarihinde yürürlükteki metinden kontrol edilmelidir. TR ETS Yönetmeliği, Geçici m.3(1), m.35 ve m.37 · Başkanlık duyuruları.

SKDM Madde 9: koşullu karbon fiyatı indirimi

TR ETS’ye tabi olmak veya ücretsiz tahsisat almak, AB SKDM’den muafiyet ya da otomatik indirim sağlamaz. Madde 9 talebi için ilgili gömülü emisyonlara atfedilebilen fiilen ödenmiş net karbon fiyatı ve gerekli kanıtlar gerekir; talebi AB’deki yetkili SKDM beyan sahibi sunar. [7]

2026’da zorunlu TR ETS teslimi bulunmaması ve 2027’de kıyas bazlı ücretsiz tahsisat uygulanması nedeniyle, tesisin gerçekten karbon bedeli ödeyip ödemediği ayrı incelenmelidir. Koşullar ve takvim için TR ETS ve AB SKDM’de karbon fiyatı mahsubu rehberine bakın.

İşletmeler için pratik veri hazırlık sırası

1. AB alıcınızdan ürünün CN kodunu, ithalat dönemini ve talep ettiği veri formatını yazılı alın.
2. Her ürünü tesis ve üretim rotasıyla eşleştirin; ilgili öncül girdiler ile dönem bilgisini kaydedin.
3. Kaynak verileri (yakıt, ölçüm, laboratuvar, üretim ve enerji kayıtları) sürümlü ve izlenebilir tutun.
4. Tesis MRV raporundaki kaynak ve faktörleri ürün hesabında kullanılacak verilerle eşleştirin; yöntem farklarını açıkça belgeleyin.
5. SKDM hesaplamasını, izleme metodolojisini ve doğrulama gerekliliklerini AB mevzuatındaki güncel kurallara göre ayrıca tamamlayın.
6. Karbon fiyatı indirimi konuşuluyorsa tahsisat/ödeme kanıtlarını, iade veya telafi kayıtlarını AB yetkili beyan sahibinin doğrulayıcısıyla önceden değerlendirin.