Ankara sanayisi için Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’nın (SKDM/CBAM) etkisi, ihracat pazarından yatırım bütçesine uzanıyor. Ankara Sanayi Odası’nın (ASO) 2026’da yayımladığı çalışmalar, bu hazırlığın iki yönünü gösteriyor: firmaların kapsam ve veri konusundaki ihtiyaçları ile ihracat ve finansman yapısındaki değişim.
Raporların birlikte okunması, şirket yönetimleri için somut bir öncelik ortaya koyuyor: pazar çeşitlendirmesini, ürün bazında izlenebilir emisyon verisi ve finansman planıyla tamamlamak. Alternatif müşterilere ulaşmak ticari esneklik sağlayabilir; üretim verisini hazırlamak ise AB alıcısının talebine yanıt verebilmek için gereklidir.
İlk hazırlık alanı: kendi ürününün kapsamını bilmek
ASO’nun firma rehberinde yayımlanan anket sonuçları, genel farkındalık ile uygulama hazırlığı arasındaki mesafeye işaret ediyor. Düzenlemeyi tanımak; ürünün kapsamını, alıcının durumunu ve sunulacak veri setini belirlemekle aynı aşama değil. [1]
42 katılımcı · Şubat 2026 · ASO Firma Rehberi’nde yayımlanan oranlar
Kaynak: ASO, SKDM Firma Rehberi, Önsöz. Göstergeler birbirini dışlayan gruplar değildir; oranlar tüm Ankara firmalarına genellenemez. [1]
Üretici açısından ilk çıktı, ihracat ürünlerinin ticari adlarını ve güncel CN kodlarını yan yana getiren bir kapsam tablosu olmalı. Türkiye’de kullanılan GTİP bilgisi, AB’deki sınıflandırma ve SKDM Ek I listesiyle eşleştirilmeli; yalnızca sektör adına dayanarak karar verilmemeli. Yıllık 50 tonluk net kütle eşiği, ilgili mallar için AB’de ithalatçı bazında uygulanır; elektrik ve hidrojen bu muafiyetin dışındadır. Bu nedenle alıcının toplam ithalatı da değerlendirmeye dahil edilmelidir. [5]
AB pazarındaki konum güçlenirken ihracat bileşimi değişmiş
ASO araştırmasında Ankara’nın Türkiye toplam ihracatındaki payı düşerken, Türkiye’nin AB’ye yaptığı SKDM ihracatındaki payı yükseliyor. Ankara’nın AB’ye yönelik SKDM ihracatında ana metal sektöründeki firmaların ağırlığı azalıyor; fabrikasyon metal ürünleri sektöründeki firmalar öne çıkıyor. [2] [3]
| Gösterge | 2013 | 2023 |
|---|---|---|
| Türkiye toplam ihracatında Ankara’nın payı | %4,70 | %4,30 |
| Türkiye’nin toplam SKDM ürün ihracatında Ankara’nın payı | %4,84 | %3,83 |
| Türkiye’nin AB’ye SKDM ihracatında Ankara’nın payı | %3,33 | %4,44 |
| Ankara’nın AB’ye SKDM ihracatında ana metal sektörünün payı | %72,63 | %25,83 |
| Ankara’nın AB’ye SKDM ihracatında fabrikasyon metal sektörünün payı | %12,01 | %33,83 |
Kaynak: ASO araştırma raporu, Yönetici Özeti ve Tablo 2. Son iki satır, ihracatçı firmaların faaliyet gösterdiği sektörlere göre Ankara’nın AB’ye SKDM ihracatının dağılımıdır; ürün bazında kapsam veya emisyon yoğunluğu göstergesi değildir. [2]
Bu değişimden, işlenmiş ürünlere yönelen her firmanın SKDM dışında kalacağı sonucu çıkmaz. Raporda 2023 için öne çıkan alüminyum profiller ve metal yapı elemanları da SKDM ticareti içinde inceleniyor. Ürün karmasının değişmesiyle mevzuat kapsamının değişmesi, ayrı ayrı kontrol edilmesi gereken konulardır. [2]
Pazar yönelimi, teknoloji dönüşümünden daha belirgin bir yanıt olmuş
Araştırmanın ekonometrik bölümü, duyuru öncesindeki SKDM maruziyeti farklı firmaların sonraki performansını karşılaştırıyor. Ankara için AB’ye SKDM ihracat değerinde anlamlı bir göreli değişim saptanmıyor; AB dışına yönelim daha güçlü bulunuyor. Fiyatlama ve yeşil ürün olarak sınıflandırılan ithal girdilerdeki sonuçlar ise belirgin bir dönüşümü desteklemiyor. [2] [3]
Bu bulgular, her firmanın yatırımını ertelediğini kanıtlamaz. İstatistiksel olarak anlamlı sonuç bulunmaması da hiç değişim yaşanmadığı anlamına gelmez. Şirketlerin çıkarabileceği ders, satış kanallarını çeşitlendirirken ölçüm ve üretim verisi hazırlığını aynı planın parçası yapmaktır.
Ayrıca 2013–2023 arasındaki toplam değişim ile 2021 duyurusu sonrasında ölçülen göreli etki birbirine karıştırılmamalı. Raporun yöntem bölümünde de bu ayrım vurgulanıyor. Bir göstergenin on yılda artması, artışın tek nedeninin SKDM olduğunu göstermez. [2]
Finansmanda dikkat çeken gösterge: banka kredilerinin ağırlığı
ASO’nun 2023 verilerinde Ankara’daki SKDM ihracatçılarının kâr oranı %12,45; Türkiye karşılaştırması %10,06. Buna karşılık finansman yapısındaki banka ağırlığı daha yüksek. Kârlılık, dönüşüm yatırımının uygun vade ve maliyetle finanse edilebildiğini tek başına göstermiyor. [3]
Kaynak: ASO araştırma raporu, Şekil 29 ve ASO’nun rapor duyurusu. Payın paydası mali borçlardır; oran, varlıkların veya bütün finansmanın aynı bölümünün banka kredisi olduğu anlamına gelmez. [2] [3]
Yatırım dosyasında emisyon verisi, tasarruf varsayımı ve geri ödeme planını birbirine bağlamak bu nedenle önem taşır. Örneğin bir proses iyileştirmesi için mevcut tüketim, beklenen değişim, yatırım bütçesi ve sonuçların nasıl ölçüleceği birlikte sunulabilir. Böylece finansman görüşmesi yalnızca ekipman teklifine dayanmaz.
Raporun orta ölçekli firmalara yaptığı vurgu da bu çerçevede anlamlıdır. Teknik hazırlık ile finansman kapasitesini birlikte geliştiren bir çalışma; ölçüm eksiklerini, doğrulama giderlerini ve yatırım önceliklerini aynı bütçede görünür kılar. [3]
2026 verisi için 2027’yi beklememek gerekiyor
Kesin dönemde beyan ve sertifika tesliminin hukuki muhatabı AB’deki yetkili SKDM beyan sahibidir. Türkiye’deki üreticinin hazırlığı ise alıcının kullanacağı tesis, ürün ve gömülü emisyon verisini üretmeye odaklanır. Gerçek değerlerle beyan seçildiğinde doğrulanmış verinin sunulması gerekir; varsayılan değer kullanımı ayrı kurallara tabidir. [4] [5]
- 2026İlgili üretim, tüketim ve emisyon kayıtlarının hazırlanması.
- 1 Şubat 2027AB’de SKDM sertifikası satışlarının başlaması.
- 30 Eylül 20272026 ithalatına ilişkin ilk yıllık SKDM beyanı ve sertifika teslimi için son tarih.
Kaynak: (AB) 2023/956 sayılı Tüzük, (AB) 2025/2083 ile değişik m.6, m.20 ve m.22; Avrupa Komisyonu uygulama bilgileri. [4] [5]
Raporlardaki karbon fiyatı senaryoları, şirketin kesin sertifika gideri olarak alınmamalı. 2026 ithalatına ilişkin fiyatlama, ilgili çeyreklerin AB ETS açık artırma ortalamalarına dayanır. Ürün ve emisyon verisiyle birlikte ücretsiz tahsisat düzeltmesi ve uygulanabilir karbon fiyatı indirimi de değerlendirilir. SKDM ürünleri için ücretsiz tahsisatın azaltılması 2034’e kadar kademeli ilerler. Şirket senaryosu da bu takvim ve uygulanabilir düzeltmelerle birlikte kurulmalıdır. [5] [9]
Kapsam genişletme süreci de izlenmeli. Konseyin Haziran 2026 yaklaşımı ve Parlamentonun Eylül 2026 değişiklikleri, belirli aşağı akış ürünlerini konu alan yasama sürecinin adımlarıdır. Öneri listeleri, bugün yürürlükte olan nihai kapsam listesi gibi kullanılmamalıdır. [7] [8]
Üreticiler için ilk 30 günde hazırlanabilecek sekiz çıktı
Aşağıdaki çalışma sırası, şirketin elindeki belgeleri ölçülebilir hazırlık adımlarına dönüştürmek için kullanılabilir. Tamamlanma durumu, belgenin yalnızca mevcut olmasıyla değil; dönem, yöntem ve kanıt bakımından kullanılabilirliğiyle değerlendirilmelidir.
- Ürün ve alıcı kapsam tablosu: CN kodunu, ürün açıklamasını, AB alıcısını ve alıcı bazındaki eşik değerlendirmesini aynı kayıtta birleştirin. [5]
- Tedarik zinciri rol haritası: Doğrudan ihracat ile ihracatçıya girdi tedarikini ayırın. Hangi verinin kimden isteneceğini ve kime gönderileceğini belirleyin.
- Üretim süreci ve sınır çizimi: Hatları, ürünleri, ortak enerji kullanımlarını ve ilgili öncülleri gösterin; süreç sorumlularını atayın.
- Aylık veri ve kanıt dosyası: Yakıt, elektrik, üretim miktarı, analiz ve kalibrasyon kayıtlarını dönem ve kaynak referansıyla eşleştirin. Eksik ölçüm noktaları için iş ve hedef tarih açın.
- Öncül veri talep listesi: İlgili tedarikçiden hangi ürün, dönem ve yöntem bilgisinin beklendiğini yazılı hale getirin. Gelen verinin kullanılabilirliğini ayrıca kontrol edin.
- İngilizce İzleme Planı: Gerçek emisyon verisiyle hesaplama yapılacaksa veri kaynaklarını, yöntemleri ve kontrolleri plan içinde tanımlayın. (AB) 2025/2547 m.5(5)–(6), planın içeriğine ve İngilizce sunulmasına ilişkin kuralları düzenler. [6]
- Doğrulama hazırlık kaydı: Gerçek veriyle beyan için doğrulayıcının ilgili kapsamını ve beklediği kanıtları erkenden teyit edin. Eksikleri doğrulama tarihinden önce kapatacak takvim oluşturun. [4]
- Maliyet ve finansman senaryosu: Gerçek veri ve varsayılan değer seçeneklerini, doğrulama giderini ve yatırım ihtiyacını ayrı kalemlerde değerlendirin. Ticari sözleşmedeki maliyet paylaşımını alıcıyla netleştirin.
Ankara’da SKDM hazırlığını somut işlere dönüştürmek
Ankara merkezli Acolveta; ürün kapsamının değerlendirilmesi, emisyon veri akışının kurulması, İzleme Planı hazırlığı ve doğrulama öncesi eksiklerin belirlenmesi başlıklarında danışmanlık sunar. İlk değerlendirmede ürün listeniz, AB alıcınızın veri talebi ve mevcut kayıtlarınız üzerinden ilerleyebiliriz.
Hazırlık çalışmasına, aşağıdaki kontrol listesindeki her başlık için kanıtı, iş sahibini ve tamamlanma tarihini belirleyerek başlayabilirsiniz. SKDM’nin 2026–2027 kesin dönem takvimini ve TR ETS ile karbon fiyatı indirimi ilişkisini de ayrıca inceleyebilirsiniz.
Kaynaklar
- ASO, SKDM Firma Rehberi, Nisan 2026: Önsözdeki 42 katılımcılı anket. Rehberdeki anket, bu yazıda hazırlık göstergesi olarak kullanılmıştır.
- ASO, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması Kapsamında Türkiye ve Ankara Analizi, Eylül 2026: Yönetici Özeti; Tablo 2; Şekil 29; Bölüm 4, yöntem ve ekonometrik sonuçlar. İncelenen kayıt dönemi 2013–2023’tür.
- ASO, Ankara Sanayisinin SKDM Fotoğrafı, 4 Eylül 2026: ihracat bileşimi, finansman göstergeleri ve orta ölçekli firmalara ilişkin rapor duyurusu.
- Avrupa Komisyonu, CBAM iletişim ve uygulama kaynakları: gerçek / varsayılan değer ayrımı, doğrulanmış veri ve 30 Eylül 2027 ilk beyan tarihi.
- (AB) 2023/956 sayılı SKDM Tüzüğü, (AB) 2025/2083 ile değişik birleştirilmiş metin: m.2a ve Ek VII (eşik), Ek I (ürün kapsamı), m.6 ve 8 (beyan / doğrulama), m.20–22 (satış, fiyat ve teslim), m.31 (ücretsiz tahsisat düzeltmesi).
- (AB) 2025/2547 sayılı Uygulama Tüzüğü: m.5(5)–(6) ve Ek II A.5 (İzleme Planı).
- Avrupa Parlamentosu, 2025/0419(COD) yasama dosyası: 15 Eylül 2026 değişiklikleri ve kurumlar arası müzakere aşaması.
- AB Konseyi, 12 Haziran 2026 kapsam genişletme yaklaşımı: aşağı akış ürünlerine ilişkin öneri ve müzakere çerçevesi.
- 2003/87/AT sayılı Direktif m.10a(1a), (AB) 2023/959 ile değişik: SKDM ürünlerinde ücretsiz tahsisatın 2034’e kadar azaltılması.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş, finansman taahhüdü veya tesis özelinde uygunluk değerlendirmesi değildir. İşleme uygulanacak kapsam ve güncel resmî düzenlemeler ayrıca kontrol edilmelidir.